Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 37

In Sarga 36, we saw Hanuma presenting the Signet ring of Rama to Sita. After that the poet describes Sita as one "રામ સંકીર્તન વીત શોકા ". That means one who is rid of sorrow after hearing the praises of Rama. Though the thought that Rama is in deep sorrow in her absence is disconcerting, Sita was rid of her sorrow at least momentarily after hearing the praises of Rama.

In Sarga 37 Sita's mind quickly pivots on the needed actions. Actions that are needed for uniting with Rama. Those actions should also be done in an appropriate way. Appropriate for the name and fame of Rama. That was the thought uppermost in the mind of Sita. In that mode, we see Sita in her true nature as the સહ ધર્મચારિણિ', a lifelong companion.

We also see the ego-the free form of Hanuma, and the mindset of a true 'સહ ધર્મચારિણિ, in the conversation of Sita and Hanuman in this Sarga,

Now we go through Slokas of Sarga 37.

||Sloka 37.01||

સીતા તદ્વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચંદ્ર નિભાનના|
હનૂમંત મુવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ||37.01||

સ|| સીતા પૂર્ણચંદ્ર નિભાનના ધર્માર્થસહિતં તદ્વચનં શ્રુત્વા હનુમંતં ઇદં વચઃ ઉવાચ||

||Sloka meanings||

સીતા પૂર્ણચંદ્ર નિભાનના -
Sita who has a face like that of a full moon
ધર્માર્થસહિતં તદ્વચનં શ્રુત્વા -
having heard words full of meaning and righteousness
હનુમંતં ઇદં વચઃ ઉવાચ -
spoke to Hanuman as follows.

||Sloka summary||

"Sita who has a face like that of the moon, having heard the words full of righteousness, spoke to Hanuman as follows." ||37.01||

||Sloka 37.02||

અમૃતં વિષસંસ્પૃષ્ટં ત્વયા વાનરભાષિતમ્|
યચ્ચ નાન્યમના રામો યચ્ચ શોકપરાયણઃ||37.02||

સ||વાનર ત્વયા યચ્ચરામઃ ન અન્યમના યચ્ચ શોકપરાયણઃ ઇતિ ભાષિતં (તત્) અમૃતં વિષસંસ્પૃષ્ટં||

Tilaka Tika says - યચ્ચનાન્યમના ઇતિ વાક્યં આખ્યાયતે તત્ અમૃતં| યચ્ચ શોકપરાયણમિતિ વાક્યં આખ્યાતે તત્ વિષં|| It says that ' not thinking of anything else other than getting back Sita' is like a nectar ; Lost in sorrow is like a poison.

||Sloka meanings||

વાનર - o Vanara
ત્વયા ભાષિતં - (words) spoken by you
યચ્ચ રામઃ ન અન્યમના -
that Rama is not thinking of any other
યચ્ચ શોકપરાયણઃ ઇતિ ભાષિતં -
that he is immersed in sorrow
અમૃતં વિષસંસ્પૃષ્ટં-
(like) nectar mixed with poison.

||Sloka summary||

"Oh Vanara ! The words you said that Rama is not thinking of any other thing and that he is immersed in sorrow, are like nectar mixed with poison." ||37.02||

||Sloka 37.03||

ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે|
રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાંતં પરિકર્ષતિ||37.03||

સ||કૃતાંતઃ પુરુષઃ રજ્જ્વા બદ્ધ્વા ઇવ સુવિસ્તીર્ણે ઐશ્વર્યે વા સુદારુણે વ્યસને વા પરિકર્ષતિ ||

||Sloka meanings||

કૃતાંતઃ - fate
પુરુષઃ રજ્જ્વા બદ્ધ્વા ઇવ પરિકર્ષતિ -
a man is dragged along as though tied with a rope
સુવિસ્તીર્ણે ઐશ્વર્યે વા -
one having great fortune
સુદારુણે વ્યસને વા -
or steeped in terrifying adversity

||Sloka summary||

"One having great fortune or steeped in terrifying adversity
'Fate will drag him like one tied with a rope as it were." ||37.03||

Rama Tika says- | ઐશ્વર્યે વ્યસનેવા વિધ્યમાનં પુરુષં રજ્જ્વા બદ્ધ્વેવ કૃતાન્તઃ કાલઃ પરિકર્ષતિ તાભ્યાં અન્યત્ર કરોતિ અતિ અર્થઃ| એતેન રાવણ વિધ્વંસઃ અવશ્યં ભવતિ ઇતિ સૂચિતં| Even if one is rolling in riches or drowning in sorrows, fate will drag him along like one tied with a rope in its own direction, meaning that it can take you in opposite direction. Comment is that this is an indication of eventual destruction of Ravana despite all his riches.

||Sloka 37.04||

વિધિર્નૂનમસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમઃ|
સૌમિત્રં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્||37.04||

સ|| પ્લવગોત્તમ પ્રાણિનામ્ નૂનં વિધિઃ અસંહાર્યઃ | વ્યસનૈઃ મોહિતાન્ સૌમિત્રિં માં ચ રામં ચ પશ્ય||

||Sloka meanings||

પ્લવગોત્તમ પ્રાણિનામ્ -
best of Vanaras
નૂનં વિધિઃ અસંહાર્યઃ -
surely cannot overcome fate
વ્યસનૈઃ મોહિતાન્ -
afflicted by sorrows
સૌમિત્રિં માં ચ રામં ચ પશ્ય-
see Lakshmana and myself and Rama

||Sloka summary||

" Oh Best of Vanaras ! Surely it is not possible to overcome fate. See how Rama , Lakshmana and myself are afflicted by sorrows". ||37.04||

Here, "Fate is all too powerful" may sound like that it is indeed impossible to overcome fate for a normal person. What we understand from Sundarakanda, and Hanuma is that, following an appropriate teacher, it is surely possible to stand up to the fate.

One more thing.

We know that Rama is the incarnation of Vishnu, and Sita is Lakshmi, the consort of Vishnu. But they also fall prey to the vagaries of Fate. Therein lies the central truth of Ramayana. Rama, though Rama may be an incarnation of Vishnu, faces the difficulties like any other human being and moves forward showing the way.

Sita's comment is also seen as indication of future. Govindaraja in his commentary says. 'ઐશ્વર્યે વ્યસને વા વિદ્યમાનં પુરુષં રજ્જ્વા બદ્ધ્વેવ કૃતાન્તઃ કાલઃ પરિકર્ષતિ| તાભ્યાં અન્યત્રકરોતિ ઇત્યર્થઃ| એતેન રાવણ વિધ્વંસઃ અવશ્યમ્ ભવેત્ ઇતિ સૂચિતમ્|

Sita's reference to "ઐશ્વર્યે વા" meaning "even those in great fortune", is taken as reference to Ravana; and that he is doomed despite the great riches.

||Sloka 37.05||

શોકસ્યાસ્ય કદા પારં રાઘવોઽધિગમિષ્યતિ|
પ્લવમાનઃ પરિશ્રાંતો હતનૌ સ્સાગરે યથા||37.05||

સ|| સાગરે હતનૌઃ પ્લવમાનઃ પરિશ્રાંતઃ યથા રાઘવઃ અસ્ય શોકસ્ય પારં કદા અધિગમિષ્યસિ ||

||Sloka meanings||

સાગરે હતનૌઃ -
in a ship wreck in the ocean
પ્લવમાનઃ પરિશ્રાંતઃ યથા -
suffered while getting drowned
અસ્ય શોકસ્ય પારં -
the shore of the ocean of grief
રાઘવઃ કદા અધિગમિષ્યસિ -
when will Raghava reach?

||Sloka summary||

"Raghava who suffered like the one getting drowned in a ship wreck, when will he reach the shore of the ocean of grief." ||37.05||

||Sloka 37.06||

રાક્ષાસાનાં વધં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણં|
લંકા મુન્મૂલિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ||37.06||

સ|| કદા રાક્ષસાનાં ચ વધં કૃત્વા રાવણં સૂદયિત્વા કદા લંકાં ઉન્મૂલિતાં કૃત્વા માં પતિઃ દ્રક્ષ્યતિ ||

||Sloka meanings||

રાક્ષસાનાં ચ વધં કૃત્વા -
having killed the Rakshasas
રાવણં સૂદયિત્વા -
having killed Ravana
લંકાં ઉન્મૂલિતાં કૃત્વા -
having destroyed Lanka
કદા માં પતિઃ દ્રક્ષ્યતિ -
when will my husband see me?

||Sloka summary||

"When will he kill the Rakshasas, kill Ravana, and uproot Lanka? When will he see me?" ||37.06||

||Sloka 37.07||

સ વાચ્ય સંત્વરસ્યેતિ યાવ દેવ ન પૂર્યતે|
અયં સંવત્સરઃ કાલઃ તાવદ્ધિ મમ જીવિતમ્||37.07||

સ|| અયં સંવત્સર કાલઃ યાવદેવ ન પૂર્યતે સંત્વરસ્યેતિ સઃ વાચ્યઃ | મમ જીવિતં તાવદ્ધિઃ||

||Sloka meanings||

અયં સંવત્સર કાલઃ -
this one year's time
યાવદેવ ન પૂર્યતે -
before it is completed
સંત્વરસ્યેતિ સઃ વાચ્યઃ -
he be informed to come quickly
મમ જીવિતં તાવદ્ધિઃ -
my life is till that time

||Sloka summary||

"There is this time limit of one year. He be informed to come quickly before it is completed. I am alive till that time only." ||37.07||

||Sloka 37.07||

વર્તતે દશમે માસો દ્વૌતુ શેષૌ પ્લવંગમ|
રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ||37.08||

સ|| પ્લવંગમ રાવણેન નૃશંસેન મમ કૃતઃ સમયઃ દશમે માસઃ વર્તતે | શેષઃ દ્વૌ તુ||

||Sloka meanings||

પ્લવંગમ રાવણેન નૃશંસેન -
O Vanara by the wicked Ravana
મમ કૃતઃ સમયઃ - time was set.
દશમે માસઃ વર્તતે -
tenth month is running
શેષઃ દ્વૌ તુ - only two are left

||Sloka summary||

"Oh Vanara that time was given by the wicked Ravana. The tenth month is running. Only two months are remaining". ||37.08||

||Sloka 37.09||

વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ|
અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્ કુરુતે મતિમ્||37.09||

સ|| ભ્રાત્રા વિભીષણેન મમ નિર્યાતનં પ્રતિ પ્રયત્નેન અનુનીતઃ | તત્ મતિં ન કુરુતે||

||Sloka meanings||

ભ્રાત્રા વિભીષણેન -
by brother Vibhishana
મમ નિર્યાતનં પ્રતિ -
to return me to Rama
પ્રયત્નેન અનુનીતઃ -
made efforts gently
તત્ મતિં ન કુરુતે -
such thought not agreed

||Sloka summary||

"(Ravana's) Brother Vibhishana made efforts to advise my restoration. Such thought has not been agreed to." ||37.09||

That Vibhishana made efforts is a seed for the stories that will follow. Vibhishana intervening in Ravana's order to kill Hanuma further reinforces his role. Hanuma remembers all this and does not to torch Vibhishana's house, even as whole of Lanka is burnt.

||Sloka 37.10||

મમ પ્રતિ પ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે|
રાવણં માર્ગતે સંખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશં ગતમ્||37.10||

સ|| મમ પ્રતિ પ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે | કાલવશં ગતં રાવણં સંખ્યે મૃત્યુઃ માર્ગતે||

||Sloka meanings||

મમ પ્રતિ પ્રદાનં હિ -
to return me
રાવણસ્ય ન રોચતે -
Ravana does not like
કાલવશં ગતં રાવણં -
having fallen into the trap of time
સંખ્યે મૃત્યુઃ માર્ગતે -
in search of death in a war.

||Sloka summary||

"Ravana does not like to return me. Having fallen into the trap of time, Ravana is in search of death in a war." ||37.10||

||Sloka 37.11||

જ્યેષ્ઠા કન્યાઽનલા નામ વિભીષણ સુતા કપે|
તયા મમેદ માખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્||37.11||

સ|| કપે આનલા નામ વિભીષણ જ્યેષ્ટા સુતા કન્યા માત્રા પ્રહિતયા તયા સ્વયં મમ ઇદં આખ્યાતં ||

||Sloka meanings||

કપે આનલા નામ વિભીષણ જ્યેષ્ટા સુતા કન્યા -
eldest daughter of Vibhishana by name Anala
માત્રા પ્રહિતયા - sent by her mother
તયા સ્વયં મમ ઇદં આખ્યાતં
by her this was told to me

||Sloka summary||

"Oh Vanara ! The eldest daughter of Vibhishana by name Anala sent by her mother told this to me. ||37.11||

How does Sita know all about Vibhishana ? Sita clarifies here saying Vibhishana's daughter told her, and the daughter was encouraged by her mother to tell her. This places whole of Vibhishana family in a different category. We heard the same in Trijata's dream too.

||Sloka 37.12||

અસંશયં હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ|
અંતરાત્મા હિ મે શુદ્ધઃ તસ્મિં શ્ચ બહવો ગુણાઃ||37.12||

સ|| હરિશ્રેષ્ઠ પતિઃ ક્ષિપ્રં માં અસંશયં પ્રાપ્સ્યતિ| મે અંતરાત્માચ શુદ્ધઃ તસ્મિંશ્ચ બહવઃ ગુણાઃ |

Rama Tika says- હિ યતઃ મે અન્તરાત્મા શુદ્ધઃ તસ્મિન્ રામે ચ બહવો ગુણાઃ અતઃ પતિઃ રામઃ ક્ષિપ્રં સંપ્રાપ્સ્યતે|

||Sloka meanings||.

હરિશ્રેષ્ઠ - best of Vanaras
પતિઃ ક્ષિપ્રં માં અસંશયં પ્રાપ્સ્યતિ -
my husband will surely reach this place soon
મે શુદ્ધઃ અંતરાત્માચ -
my clear conscience ( knows)
તસ્મિંશ્ચ બહવઃ ગુણાઃ -
his many virtues.

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras ! My husband will reach this place soon no doubt about that. My conscience tells me of Rama's many virtues." ||37.12||

||Sloka 37.13||

ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વ માનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા|
વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ સંતિ વાનર રાઘવે||37.13||

સ|| વાનર રાઘવે ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વં અનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા વિક્રમશ્ચ પ્રભવશ્ચ સંતિ ||

||Sloka meanings||

વાનર રાઘવે સંતિ-
O Vanara, Raghava has ( endowed with)
ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વં -
perseverance , manliness, prowess,
અનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા -
kindness gratitude
વિક્રમશ્ચ પ્રભવશ્ચ -
competence, and power

||Sloka summary||

"Oh Vanara ! Raghava is endowed with perseverance , manliness, prowess, kindness, gratitude, competence, and power. " ||37.13||

||Sloka 37.14||

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ|
જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કઃ તસ્ય નો દ્વિજેત્||37.14||

સ|| યઃ જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન તસ્ય કઃ શત્રુઃ નઃ દ્વિજેત્ ||

||Sloka meanings||

યઃ જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા -
who without his brother's help in Janasthana?
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન
killed fourteen thousand Rakshasas
તસ્ય કઃ શત્રુઃ નઃ દ્વિજેત્ -
for him which enemy cannot be defeated

||Sloka summary||

"Who is the enemy that will not tremble before the one who on his own without his brother's help killed fourteen thousand Rakshasas in Janasthana."||37.14||

||Sloka 37.15||

ન સ શક્ય સ્તુલયિતું વ્યસનૈઃ પુરુષર્ષભ|
અહં તસ્ય પ્રભાવજ્ઞા શક્રસ્યેવ પુલોમજા||37.15||

સ|| સઃ પુરુષર્ષભઃ વ્યસનૈઃ તુલયિતું ન શક્યઃ | પુલોમજા શક્રસ્યેવ અહં તસ્ય પ્રભાવજ્ઞા||

||Sloka meanings||

સઃ પુરુષર્ષભઃ -
that bull among men
વ્યસનૈઃ તુલયિતું ન શક્યઃ -
will not be shaken by sorrow
પુલોમજા શક્રસ્યેવ -
like daughter of Puloma knowing Indra
અહં તસ્ય પ્રભાવજ્ઞા -
I know his powers

||Sloka summary||

"That bull among men will not be shaken by sorrow. Like Puloma daughter of Indra I know his powers." ||37.15||

||Sloka 37.16||

શરજાલાંશુમાન્ શૂરઃ કપે રામદિવાકરઃ|
શત્રુરક્ષોમયં તોયં ઉપશોષં નયિષ્યતિ||37.16||

સ|| કપે શૂરઃ રામ દિવાકરઃ શરજાલાંશુમાન્ શત્રુરક્ષોમયં તોયં ઉપશોષં નયિષ્યતિ ||

||Sloka meanings||

શૂરઃ રામ - Valiant Rama
દિવાકરઃ શરજાલાંશુમાન્ -
like the Sun with his rays of dazzling arrows
શત્રુરક્ષોમયં તોયં -
sea of enemy Rakshasas
ઉપશોષં નયિષ્યતિ -
will dry up

||Sloka summary||

"Oh Vanara ! The Valiant Rama like the Sun with his volleys of dazzling arrows will dry up the sea of enemy forces." ||37.16||

||Sloka 37.17||

ઇતિ સંજલ્પમાનાં તાં રામાર્થે શોકકર્ષિતામ્|
અશ્રુસંપૂર્ણનયનાં ઉવાચ વચનં કપિઃ||37.17||

સ|| ઇતિ સંજલ્પમાનાં રામાર્થે શોકકર્શિતાં અશ્રુ સંપૂર્ણનયનાં તાં કપિઃ (ઇદં) વચનં ઉવાચ||

||Sloka meanings||

ઇતિ સંજલ્પમાનાં -
thus speaking freely
રામાર્થે શોકકર્શિતાં -
tormented by sorrow for uniting with Rama
અશ્રુ સંપૂર્ણનયનાં -
with eyes filled with tears
તાં કપિઃ (ઇદં) વચનં ઉવાચ -
to her Vanara spoke
.

||Sloka summary||

" Then Vanara spoke to her, who was speaking freely, , tormented by sorrow for Rama, with her eyes filled with tears." ||37.17||

||Sloka 37.18||

શ્રુત્વૈવતુ વચો મહ્યં ક્ષિપ્ર મેષ્યતિ રાઘવઃ|
ચમૂં પ્રકર્ષન્મહતીં હર્યૃક્ષગણસંકુલામ્||37.18||

સ|| રાઘવઃ શ્રુત્વૈવતુ મહ્યં વચઃ ક્ષિપ્રં એષ્યતિ ચમૂં પ્રકર્ષન્ મહતીં હર્યક્ષુગણસંકુલાં ||

||Sloka meanings||

રાઘવઃ શ્રુત્વૈવતુ મહ્યં વચઃ -
Raghava, on hearing my words
હર્યક્ષુગણસંકુલાં -
groups of Vanaras and bears
ચમૂં પ્રકર્ષન્ મહતીં -
leading a huge army
ક્ષિપ્રં એષ્યતિ -
will soon come

||Sloka summary||

"Raghava , on hearing my words will soon come here leading a huge army of Vanaras and bears." ||37.18||

||Sloka 37.19||

અથવા મોચયિષ્યામિ ત્વાં અદ્યૈવ વરાનને|
અસ્માત્ દુઃખાત્ ઉપારોહ મમ પૃષ્ઠમનિંદિતે||37.19||

સ|| વરાનને અથવા અદ્યૈવ ત્વાં અસ્માત્ દુઃખાત્ મોચયિષ્યામિ | અનિંદિતે મમ પૃષ્ટં ઉપારોહ||

||Sloka meanings||

વરાનને અથવા - O beautiful lady
અદ્યૈવ ત્વાં અસ્માત્ દુઃખાત્ મોચયિષ્યામિ -
today itself I will release you from your grief
અનિંદિતે મમ પૃષ્ટં ઉપારોહ-
o blame less one, you may ascend my back

||શ્લોકતાત્પર્યમુ

"Oh Beautiful Lady, today itself I will release you from your grief. O blameless one, you may ascend my back." ||37.19||

||Sloka 37.20||

ત્વાં હિ પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સંતરિષ્યામિ સાગરમ્|
શક્તિ રસ્તિહિ મે વોઢું લંકા મપિ સ રાવણમ્||37.20||

સ|| ત્વાં પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સાગરં સંતરિષ્યામિ | મે સરાવણં લંકાં અપિ વોઢું શક્તિઃ અસ્તિ હિ||

||Sloka meanings||

ત્વાં પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા -
keeping you on my back
સાગરં સંતરિષ્યામિ -
will cross the ocean
સરાવણં લંકાં અપિ -
Lanka along with Ravana
વોઢું મે શક્તિઃ અસ્તિ હિ -
I have the power to lift t

||Sloka summary||

" Keeping you on my back I will cross the ocean. I have the power to lift the whole of Lanka along with Ravana".||37.20||

||Sloka 37.21||

અહં પ્રસ્રવણ સ્થાય રાઘવાયાદ્ય મૈથિલિ|
પ્રાપયિષ્યામિ શક્રાય હવ્યં હુત મિવાનલઃ||37.21||

સ|| મૈથિલિ અનલઃ હુતં હવ્યં શક્રાય અહં પ્રસ્રવણસ્થાય અદ્યૈવ પ્રાપયિષ્યામિ ||

||Sloka meanings||

મૈથિલિ - O Maithili
અનલઃ હુતં હવ્યં શક્રાય -
God of Fire( carrying) oblations put in the fire for Indra
પ્રસ્રવણસ્થાય -
for the one staying on the Mount Prasravana
અહં અદ્યૈવ પ્રાપયિષ્યામિ -
I will carry today itself

||Sloka summary||

"Maithili ! Like the sacred fire which carries the oblation to Indra, I will carry you to the one on Prasravana mountain today. " ||37.21||

||Sloka 37.22||

દ્રક્ષ સ્યદ્યૈવ વૈદેહિ રાઘવં સહ લક્ષ્મણમ્|
વ્યવસાય સમાયુક્તં વિષ્ણું દૈત્યવથે યથા||37.22||

સ|| વૈદેહિ દૈત્ય વધે વ્યવસાય સમાયુક્તં વિષ્ણું યથા સહલક્ષ્મણં રાઘવં અદ્યૈવ દ્રક્ષ્યસિ ||

Rama Tika says- દૈત્ય વધે વ્યવસાયસગાયુક્તં ઉત્સાહ સહિતં વિષ્ણું ઇવ તવ દર્શને કૃતઃ ઉત્સાહો યેન તં ગિરિરાજસ્ય મૂર્ધનિ આસીનં પુરન્દરમિવ આશ્રમસ્થં રાઘવં અદ્યૈવ દ્રક્ષ્યસિ|

||Sloka meanings||.

વૈદેહિ - O Vaidehi
વિષ્ણું યથા - like Vishnu
દૈત્ય વધે વ્યવસાય સમાયુક્તં-
for the killing of demons making all out efforts
સહલક્ષ્મણં રાઘવં અદ્યૈવ દ્રક્ષ્યસિ -
will see Rama together with Lakshmana today only

||Sloka summary||

"Vaidehi, you will see Rama together with Lakshmana making all out efforts in killing Rakshasas like Vishnu killed Daityas. ||37.22||

||Sloka 37.23||

ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહમાશ્રમસ્થં મહાબલમ્|
પુરંદર મિવાસીનં નાગરાજસ્ય મૂર્થનિ||37.23||

સ|| ત્વદ્દર્શન કૃતોત્સાહં આશ્રમસ્થં મહાબલં નાગરાજસ્ય મૂર્ધનિ આસીનં પુરંદરમ્ ઇવ ||

||Sloka meanings||

નાગરાજસ્ય મૂર્ધનિ આસીનં પુરંદરમ્ ઇવ -
like the Indra seated on the king of elephants
આશ્રમસ્થં મહાબલં -
powerful one staying in the Ashram
આશ્રમમુલો નુન્ન મહાબલવંતુલુ
ત્વદ્દર્શન કૃતોત્સાહં -
enthused in seeing you
(અદ્યૈવ દ્રક્ષ્યસિ - will see today only)

||Sloka summary||

"( You will see today only) Rama staying in the ashram will be enthused in seeing you like the Indra seated on the king of elephants." ||37.23||

||Sloka 37.24||

પૃષ્ઠમારોહ મેદેવી મા વિકાંક્ષસ્વ શોભને|
યોગમન્વિચ્છ રામેણ શશાંકે નેવ રોહિણી||37.24||

સ|| દેવી મમ પૃષ્ટં આરોહ| શોભને મા વિકાંક્ષસ્વ | રોહિણી શશાંકેનૈવ (ત્વં) રામેણ યોગં અન્વિચ્છ||

||Sloka meanings||

દેવી મમ પૃષ્ટં આરોહ -
O Devi climb on my back
શોભને મા વિકાંક્ષસ્વ -
O beautiful one does not hesitate
રોહિણી શશાંકેનૈવ (ત્વં) રામેણ યોગં અન્વિચ્છ-
like Rohini joining with Moon , you also join Rama

||Sloka summary||

"O Devi climb on my back. O beautiful one, do not hesitate, like Rohini joining with Moon , you also join Rama." ||37.24||

||Sloka 37.25||

કથયંતીવ ચંદ્રેણ સૂર્યેણ ચ મહાર્ચિષા|
મત્પૃષ્ઠમધિરુહ્ય ત્વં તરાssકાશમહાર્ણવૌ||37.25||

સ|| ત્વં મત્ પૃષ્ઠં અધિરુહ્ય ચંદ્રેણ મહાર્ચિષા સૂર્યેણ કથયંતીવ આકાશ મહાર્ણવૌ તર||

||Sloka meanings||

મત્ પૃષ્ઠં અધિરુહ્ય -
climbing on my back
ચંદ્રેણ મહાર્ચિષા સૂર્યેણ કથયંતીવ -
as if conversing with Moon and the flaming Sun
આકાશ ત્વં મહાર્ણવૌ તર -
you can cross ocean flying through the sky

||Sloka summary||

"Climbing on my back you can cross the ocean flying through the sky as if conversing with Moon and the flaming Sun." ||37.25||

||Sloka 37.26||

ન હિ મે સંપ્રયાતસ્ય ત્વા મિતો નયતો અંગને|
અનુગંતું ગતિં શક્તા સ્સર્વે લંકાનિવાસિનઃ||37.26||

સ|| અંગને ત્વાં ઇતઃ નયતઃ સંપ્રયાતસ્ય મે ગતિં અનુગંતું
સર્વે લંકાનિવાસિનઃ ન શક્તાઃ ||

||Sloka meanings||

અંગને ત્વાં ઇતઃ નયતઃ -
beautiful Lady while I carry you from this place
મે ગતિં અનુગંતું -
to speedily follow me
સંપ્રયાતસ્ય સર્વે લંકાનિવાસિનઃ ન શક્તાઃ-
not possible for the inhabitants of Lanka joining together

||Sloka summary||

"Beautiful Lady! It is not possible for any of the inhabitants of Lanka to speedily follow me while I carry you from this place." ||37.26||

||Sloka 37.27||

યથૈવાહ મિહ પ્રાપ્તઃ તથૈવાહમસંશયઃ|
યાસ્યામિ પશ્ય વૈદેહી ત્વામુદ્યમ વિહાયસમ્||37.27||

સ|| વૈદેહિ યથૈવ અહં ઇહ પ્રાપ્તસ્થઃ એવ અહં ત્વાં ઉદ્યમ્ય યાસ્યામિ વિહાયસં ન સંશયમ્||

||Sloka meanings||

વૈદેહિ - Vaidehi
યથૈવ અહં ઇહ પ્રાપ્તસ્થઃ એવ -
just as I reached here
ત્વાં વિહાયસં ઉદ્યમ્ય -
taking you through the sky
યાસ્યામિ ન સંશયમ્ -
I will easily go without any doubt

||Sloka summary||

"Vaidehi ! Just as I reached here, similarly taking you on my back I will go across the sky. I have no doubt ".||37.27||

||Sloka 37.28||

મૈથિલી તુ હરિશ્રેષ્ઠાત્ શ્રુત્વા વચનમદ્ભુતમ્|
હર્ષવિસ્મિત સર્વાંગી હનુમંત મથાબ્રવીત્||37.28||'

સ|| મૈથિલી હરિશ્રેષ્ઠાત્ અદ્ભુતં વચનં શ્રુત્વા હર્ષ વિસ્મિત સર્વાંગી અથ હનુમંતં અબ્રવીત્ ||

||Sloka meanings||

હરિશ્રેષ્ઠાત્ અદ્ભુતં વચનં શ્રુત્વા-
hearing those wonderful words of the best of Vanaras
હર્ષ વિસ્મિત સર્વાંગી -
delighted experiencing joy all over
મૈથિલી અથ હનુમંતં અબ્રવીત્ -
Maithili said the following to Hanuman

||Sloka summary||

"Maithili, hearing those wonderful words of the best of Vanaras, was delighted experiencing joy and said the following." ||37.28||

||Sloka 37.29||

હનુમન્ દૂર મધ્વાનં કથં માં વોઢુમિચ્છસિ|
તદેવ ખલુ તે મન્યે કપિત્વં હરિયૂથપ||37.29||

સ|| હનુમાન્ દૂરં અધ્વાનં માં વોઢું કથં ઇચ્છસિ | હરિયૂથપ તે કપિત્વં તદેવ ખલુ મન્યે||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ માં વોઢું કથં ઇચ્છસિ -
Hanuman, how do you intend to carry me
દૂરં અધ્વાનં - a distant place.
હરિયૂથપ - O leader of Vanaras
તે કપિત્વં તદેવ ખલુ મન્યે -
that is surely your nature as a monkey

||Sloka summary||

"Hanuman ! How do you intend to carry me to such a distant place? This is truly your monkey nature." ||37.29||

||Sloka 37.30||

કથં વાલ્પશરીરસ્ત્વં મામિતો નેતુ મિચ્છસિ|
સકાશં માનવેંદ્રસ્ય ભર્તુર્મે પ્લવગર્ષભ||37.30||

સ||વાનરર્ષભ અલ્પશરીરઃ ત્વં ઇતઃ મે ભર્તુઃ માનવેંદ્રસ્ય નેતું કથં વા ઇચ્છસિ||

||Sloka meanings||

વાનરર્ષભ -
O bull among Vanaras
અલ્પશરીરઃ ત્વં -
with your small body
ઇતઃ મે ભર્તુઃ માનવેંદ્રસ્ય સકાશં -
from here to my husband and the lord of men
નેતું કથં વા ઇચ્છસિ -
how will you take me?

||Sloka summary||

"Oh Bull among Vanaras with your small body how will you take me to the lord of men and my husband". ||37.30||

||Sloka 37.31||

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ|
ચિંતયામાસ લક્ષ્મીવાન્નવં પરિભવં કૃતમ્||37.31||

સ|| હનુમાન્ લક્ષ્મીવાન્ મારુતાત્મજઃ સીતાયાઃ વચનં શ્રુત્વા નવં પરિભવં કૃતં ચિંતયામાસ||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ લક્ષ્મીવાન્ મારુતાત્મજઃ -
illustrious Hanuman, son of wind god
સીતાયાઃ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those words of Sita
નવં પરિભવં કૃતં -
new insult hurled at him
ચિંતયામાસ - he thought

||Sloka summary||

"The illustrious Hanuman, son of wind god hearing those words of Sita threw a new insult hurled at him. "

||Sloka 37.32||

ન મે જાનાતિ સત્ત્વં વા પ્રભાવં વાઽસિતેક્ષણા|
તસ્માત્ પશ્યતુ વૈદેહી યદ્રૂપં મમ કામતઃ||37.32||

સ|| અસિતેક્ષણા મે સત્ત્વં વા પ્રભવં ન જાનાતિ | તસ્માત્ કામતઃ મમ યદ્રૂપં (તત્) વૈદેહિ પશ્યતુ ||

||Sloka meanings||

અસિતેક્ષણા - black eyed lady
મે સત્ત્વં વા પ્રભવં ન જાનાતિ -
not aware of my strength or powers
તસ્માત્ કામતઃ મમ યદ્રૂપં -
therefore form I can assume of my free will
(તત્) વૈદેહિ પશ્યતુ - let Vaidehi see

||Sloka summary||

"Black eyed lady is not aware of my powers. Therefore let Vaidehi see the form I can assume of my free will ||37.32||

||Sloka 37.33||

ઇતિ સંચિત્ય હનુમાંસ્તદા પ્લવગસત્તમઃ|
દર્શયામાસ વૈદેહ્યાઃ સ્વરૂપ મરિમર્દનઃ||37.33||

સ|| ઇતિ સંચિત્ય તદા પ્લવગસત્તમઃ હનુમાન્ અરિમર્દનઃ વૈદેહ્યાઃ સ્વરૂપં દર્શયામાસ||

||Sloka meanings||

ઇતિ સંચિત્ય તદા અરિમર્દનઃ -
thinking thus the crusher of enemies
પ્લવગસત્તમઃ હનુમાન્ -
Hanuman , the best of fliers
વૈદેહ્યાઃ સ્વરૂપં દર્શયામાસ -
started showing his real form to Vaidehi

||Sloka summary||

"Thinking thus Hanuman , the best of fliers and crusher of enemies started showing his real form to Vaidehi." ||37.33||

Here while Hanuma is showing his true from to Sita, we also get a glimpse of his true form. He does feel insulted by Sita's words. He could have responded with an injured ego, that injured ego could have lit a fire of anger. What we see is the ego-less form of Hanuma. He heard Sita. Understood what she does not know. Then showed his true nature. This is also the form of a teacher. Lack of ego is one of the most important attributes of a teacher.

||Sloka 37.34||

સ તસ્માત્પાદપાદ્ધીમાનાપ્લુત્ય પ્લવગર્ષભઃ|
તતો વર્થિતુ મારેભે સીતાપ્રત્યયકારણાત્||37.34||'

સ|| ધીમાન્ પ્લવગર્ષભઃ સઃ તસ્માત્ પાદપાત્ આપ્લુત્ય તતઃ સીતાપ્રત્યયકારણાત્ વર્ધિતું આરેભે||

||Sloka meanings||

ધીમાન્ પ્લવગર્ષભઃ સઃ -
the bull among Vanaras and wise
તસ્માત્ પાદપાત્ આપ્લુત્ય -
moving away from the tree
તતઃ સીતાપ્રત્યયકારણાત્ -
to increase the confidence of Sita
વર્ધિતું આરેભે -
started growing in size

||Sloka summary||

"The wise bull among Vanaras , moving away from the tree started growing in size to increase the confidence of Sita." ||37.34||

||Sloka 37.35||

મેરુમંદર સંકાશો બભૌ દીપ્તાનલપ્રભઃ|
અગ્રતો વ્યવતસ્થે ચ સીતાયા વાનરોત્તમઃ||37.35||

સ|| વાનરોત્તમઃ મેરુમંદરસંકાસઃ દીપ્તાનલપ્રભઃ બભૌ | સીતાયાઃ અગ્રત્ઃ વ્યવતસ્થે||

||Sloka meanings||

વાનરોત્તમઃ મેરુમંદર સંકાસઃ -
appeared like mount Meru or Mandara
આવાનરુડુ મેરુ મંદરપર્વત સમાનમુગા
દીપ્તાનલપ્રભઃ બભૌ -
glowing like a blazing fire
સીતાયાઃ અગ્રત્ઃ વ્યવતસ્થે -
stood in front of Sita.

||Sloka summary||

"The best of Vanaras glowing like a blazing fire appeared like mount Meru or Mandara. Then he stood in front of Sita." ||37.35||

||Sloka 37.36||

હરિઃ પર્વત સંકાશઃ તામ્રવક્ત્રો મહાબલઃ|
વજ્રદંષ્ટ્રો નખો ભીમો વૈદેહીં ઇદમબ્રવીત્||37.36||

સ|| પર્વત સંકાશઃ તામ્રવક્ત્રઃ મહાબલઃ વજ્રદંષ્ટ્ર નખઃ ભીમઃ હરિઃ વૈદેહીં ઇદં અબ્રવીત્ ||

||Sloka meanings||

પર્વત સંકાશઃ -
resembling a mountain in size
તામ્રવક્ત્રઃ મહાબલઃ -
powerful with a red face
વજ્રદંષ્ટ્ર નખઃ -
with teeth and nails strong like diamonds
ભીમઃ હરિઃ -
Vanara looking fearsome
વૈદેહીં ઇદં અબ્રવીત્ -
spoke to Vaidehi as follows

||Sloka summary||

"Resembling a mountain in size, with red face, powerful, with teeth and nails strong like diamonds, looking fearsome , Hanuman spoke to Vaidehi." ||37.36||

||Sloka 37.37||

સપર્વતવનોદ્દેશાં સાટ્ટપ્રાકાર તોરણામ્|
લંકા મિમાં સ નાધાં વા નયિતું શક્તિ રસ્તિ મે||37.37||

સ|| સપર્વતવનોદ્દેશાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્ સનાથં ઇમામ્ લંકાં નયિતું મે શક્તિઃ અસ્તિ ||

||Sloka meanings||

સપર્વતવનોદ્દેશાં -
filled with mountains and gardens
સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્ -
with forts ramparts and gateways
સનાથં ઇમામ્ લંકાં -
Lanka along with the king
નયિતું મે શક્તિઃ અસ્તિ -
I have the power to carry

||Sloka summary||

"I have the power to carry whole of Lanka filled with mountains and gardens, forts ramparts and gateways along with its king." ||37.37||

||Sloka 37.38||

તદવસ્થાપ્યતાં બુદ્ધિ રલં દેવિ વિકાંક્ષયા|
વિશોકં કુરુ વૈદેહિ રાઘવં સહ લક્ષ્મણમ્||37.38||

સ|| દેવિ તત્ વિકાંક્ષસ્વ અલં બુદ્ધિઃ અવસ્થાપ્યતામ્ | વૈદેહિ સહલક્ષ્મણં રાઘવં વિશોકં કુરુ ||

||Sloka meanings||

દેવિ તત્ વિકાંક્ષસ્વ -
O divine lady, enough of unworthy doubts
અલં બુદ્ધિઃ અવસ્થાપ્યતામ્ -
be stable with your thoughts
વૈદેહિ સહલક્ષ્મણં રાઘવં વિશોકં કુરુ -
O Vaidehi rid Rama and Lakshmana of their sorrow

||Sloka summary||

"Oh Divine lady ! Enough of unworthy doubts. Be stable with your intellect. Oh Vaidehi rid Rama and Lakshmana of their sorrow". ||37.38||

||Sloka 37.39||

તં દૃષ્ટ્વા ભીમસંકાશં ઉવાચ જનકાત્મજા|
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષી મારુત સ્યૌરસં સુતં||37.39||

સ|| પદ્મપત્રવિશાલાક્ષિ જનકાત્મજા તં ભીમસંકાસં મારુતસ્ય ઔરસં સુતં દૃષ્ટ્વા ઉવાચ||

||Sloka meanings||

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષિ જનકાત્મજા -
daughter of Janaka, wide eyed lady with eyes like lotus petals,
તં ભીમસંકાસં - his fearsome form
મારુતસ્ય ઔરસં સુતં દૃષ્ટ્વા -
seeing that son of wind god
ઉવાચ - spoke as follows

||Sloka summary||

"The wide-eyed lady, with eyes like lotus petals, the daughter of Janaka , seeing the fearsome form of the son of wind god spoke as follows." ||37.39||

||Sloka 37.40||

તવસત્વં બલં ચૈવ વિજાનામિ મહાકપે|
વાયોરિવ ગતિં ચૈવ તેજશ્ચાગ્નેરિવાદ્ભુતમ્||37.40||

સ|| મહાકપે તવ સત્ત્વં બલં ચૈવ વાયોરિવ ગતિં આગ્નેરિવ અદ્ભુતં તેજઃ ચ વિજાનામિ ||

||Sloka meanings||

મહાકપે તવ સત્ત્વં બલં -
great Vanara, your power and strength
ચૈવ વાયોરિવ ગતિં -
the speed like that of wind
આગ્નેરિવ અદ્ભુતં તેજઃ ચ -
the brilliance like that of the fire
વિજાનામિ -
I have understood

||Sloka summary||

"Oh Great Vanara ! I have understood your power and strength. The speed like that of wind , the brilliance like that of the fire is astonishing and splendid." ||37.40||

||Sloka 37.41||

પ્રાકૃતોઽન્યઃ કથં ચેમાં ભૂમિ માગંતુ મર્હતિ|
ઉદધે રપ્રમેયસ્ય પારં વાનરપુંગવ||37.41||

સ || વાનરપુંગવ પ્રાકૃતઃ અન્યઃ અપ્રમેયસ્ય ઉદધેઃ પારં ઇમાં ભૂમિં આગંતું કથં અર્હતિ|

||Sloka meanings||

વાનરપુંગવ - best of Vanaras
અપ્રમેયસ્ય ઉદધેઃ પારં -
this other shore of the immeasurable ocean
ઇમાં ભૂમિં આગંતું -
to reach this land
પ્રાકૃતઃ અન્યઃ કથં અર્હતિ -
how can an ordinary person be capable?

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! How can an ordinary person be capable of reaching this shore of the immeasurable ocean? "||37.41||

||Sloka 37.42||

જાનામિ ગમને શક્તિં નયને ચાપિ તે મમ|
અવશ્યં સંપ્રધા ર્યાશુ કાર્યસિદ્ધિ ર્મહાત્મનઃ||37.42||

સ|| ગમને મમ નયને ચ અપિ શક્તિં જાનામિ | મહાત્મનઃ કાર્યસિદ્ધિ અવશ્યં આશુ સંપ્રધાર્યા ||

||Sloka meanings||

ગમને મમ નયને ચ અપિ -
have the power to carry me
શક્તિં જાનામિ -
know that you have the power
મહાત્મનઃ -
great people
કાર્યસિદ્ધિ અવશ્યં આશુ સંપ્રધાર્યા -
after planning carefully will surely achieve success

||Sloka summary||

"I know that you have the power to carry me on the journey. After planning carefully the great people will surely achieve success ". ||37.42||

||Sloka 37.43||

અયુક્તં તુ કપિશ્રેષ્ઠ મમ ગંતું ત્વયાઽનઘ|
વાયુવેગ સવેગસ્ય વેગો માં મોહયેત્તવ||37.43||'

સ|| અનઘ કપિશ્રેષ્ઠ ત્વયા મમ ગંતું અયુક્તં | વાયુવેગ સવેગસ્ય તવ વેગઃ મામ્ મોહયેત્ ||

||Sloka meanings||

અનઘ કપિશ્રેષ્ઠ -
O sinless one , best of Vanaras
ત્વયા મમ ગંતું અયુક્તં -
not proper for me to come with you
વાયુવેગ સવેગસ્ય તવ વેગઃ -
your speed like that of the wind
મામ્ મોહયેત્ -
may render me unconscious.

||Sloka summary||

"Oh Sinless one , best of Vanaras , it is not proper for me to come with you. Your speed like that of the wind may render me unconscious." ||37.43||

||Sloka 37.44||

અહમાકાશ માપન્ના હ્યુપર્યુપરિ સાગરમ્|
પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ભયાદ્વેગેન ગચ્છતઃ||37.44||

સ|| સાગરસ્ય ઉપરિ આકાશં અહં વેગેન ગચ્છતઃ તે પૃષ્ટાત્ ભયાત્ આપન્ના પ્રપતેયં||

||Sloka meanings||

સાગરસ્ય ઉપરિ આકાશં વેગેન ગચ્છતઃ -
flying over the sea at high speed
તે પૃષ્ટાત્ ભયાત્ -
from your back out of fear
આપન્નાઅહં પ્રપતેયં -
out of fear I may fall off

||Sloka summary||

"When you go over the sea speedily , out of fear I may fall off from your back." ||37.44||

||Sloka 37.45||

પતિતા સાગરે ચાહં તિમિનક્રઝુષાકુલે|
ભવેય માશુ વિવશા યાદસામન્નમુત્તમમ્||37.45||

સ|| તિમિનક્રઝષાકુલે સાગરે પતિતા અહં વિવશા આશુ યાદસાં ઉત્તમં અન્નં ભવેયં||

||Sloka meanings||

તિમિનક્રઝષાકુલે સાગરે પતિતા -
falling in to the sea filled with crocodiles
અહં વિવશા આશુ -
I will be helpless and immediately
યાદસાં ઉત્તમં અન્નં ભવેયં -
be good food for the aquatic animals

||Sloka summary||

"Falling in to the sea filled with crocodiles I will be helpless and immediately be good for the aquatic animals".||37.45||

||Sloka 37.46||

ન ચ શક્ષ્યે ત્વયા સાર્થં ગંતું શત્રુવિનાશન|
કળત્રવતિ સંદેહઃ ત્વય્યપિ સ્યાદસંશયઃ||37.46||

સ|| હે શત્રુવિનાશન ત્વયા સાર્થં ગંતું ન શક્ષ્યે ચ કળત્રવતિ ત્વય્યપિ સંદેહઃ સ્યાત્ અસંશયઃ||

Govindaraja Tika says- કળત્રવતી રક્ષ્યવતિ ત્વયિ સન્દેહઃ સ્યાત્| મમ રક્ષ્યાયાં ત્વયિ વિપત્ સન્દેહઃ સ્યાત્ ઇત્યર્થઃ||

Kalatravati is one to be protected. With one to be protected on his side, Hanuma will always have more concern for protection, and may be unable to focus on battling the Rakshasas chasing them is the import.

||Sloka meanings||

હે શત્રુવિનાશન - O destroyer of foes
ત્વયા સાર્થં ગંતું ન શક્ષ્યે ચ -
not possible for me to go with you
કળત્રવતિ ત્વય્યપિ સંદેહઃ સ્યાત્ -
being burdened with a woman you also will have concerns
અસંશયઃ - without any doubt

||Sloka summary||

"Oh Destroyer of foes ! It is not possible for me to go with you. When you are burdened with a woman doubtlessly you will have a concern too, without any doubt." ||37.46||

||Sloka 37.47||

હ્રિયમાણાં તુ માં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ|
અનુગચ્છેયુ રાદિષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના||37.47||

સ|| હ્રિયમાણાં માં દૃષ્ટ્વા ભીમવિક્રમાઃ રાક્ષસાઃ દુરાત્મના રાવણેન આદિષ્ટાઃ અનુગચ્છેયુઃ ||

||Sloka meanings||

હ્રિયમાણાં માં દૃષ્ટ્વા -
seeing me while being carried away
ભીમવિક્રમાઃ રાક્ષસાઃ -
fearsome Rakshasas
દુરાત્મના રાવણેન આદિષ્ટાઃ -
ordered by the evil Ravana
અનુગચ્છેયુઃ -
follow you

||Sloka summary||

"Seeing me while being carried away, the fearsome Rakshasas ordered by the evil Ravana will follow you." ||37.47||

||Sloka 37.48||

તૈસ્ત્વં પરિવૃત શ્શૂરૈઃ શૂલ મુદ્ગર પાણિભિઃ|
ભવેસ્ત્વં સંશયં પ્રાપ્તો મયા વીર કળત્રવાન્||37.48||

સ|| ત્વં શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ તૈઃ શૂરૈઃ પરિવૃતઃ વીર મયા કળત્રવાન્ ત્વં સંશયં પ્રાપ્તઃ ભવેઃ||

||Sloka meanings||

શૂલમુદ્ગરપાણિભિઃ તૈઃ શૂરૈઃ પરિવૃતઃ -
being surrounded by those warriors' wielding spears and mace
વીર કળત્રવાન્ મયા -
O hero carrying me a woman
ત્વં સંશયં પ્રાપ્તઃ ભવેઃ -
you too will have a concern

||Sloka summary||

"Oh Hero ! Being surrounded by those warriors and carrying me, you too will have a concern". ||37.48||

||Sloka 37.49||

સાયુધો બહવો વ્યોમ્નિ રાક્ષાસાસ્ત્વં નિરાયુધઃ|
કથં શક્ષ્યસિ સંયાતું માં ચૈવ પરિરક્ષિતુમ્||37.49||

સ|| વ્યોમ્નિ સાયુધાઃ રાક્ષસાઃ બહવઃ ત્વં નિરાયુથઃ સંયાતું માં પરિરક્ષિતું ચ કથં શક્ષ્યસિ ||

||Sloka meanings||

વ્યોમ્નિ સાયુધાઃ રાક્ષસાઃ બહવઃ -
in the sky there will be many armed Rakshasas
ત્વં નિરાયુથઃ -
you will without weapons
સંયાતું માં પરિરક્ષિતું ચ -
fighting and protecting me too
કથં શક્ષ્યસિ -
how can you fight

||Sloka summary||

"In the sky there will be many armed Rakshasas, and you will be alone without weapons. How can you fight and protect me too? " ||37.49||

||Sloka 37.50||

યુધ્યમાનસ્ય રક્ષોભિઃ તવ તૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ|
પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાત્ ભયાર્તા કપિસત્તમ||37.50||

સ|| કપિસત્તમઃ તવ ક્રૂરકર્મભિઃ તૈઃ યુધ્યમાનસ્ય ભયાર્તા તે પૃષ્ઠાત્ પ્રપતેયં હિ ||

||Sloka meanings||

કપિસત્તમઃ - best of Vanaras
ક્રૂરકર્મભિઃ તૈઃ યુધ્યમાનસ્ય તવ -
while you are battling those doers of evil deeds
ભયાર્તા તે પૃષ્ઠાત્ પ્રપતેયં હિ -
out of fear I may fall off your back

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras , while you are battling those who do wicked deeds , out of fear I may fall off your back." ||37.50||

||Sloka 37.51||

અથ રક્ષાંસિ ભીમાનિ મહંતિ બલવંતિ ચ|
કથંચિત્ સાંપરાયે ત્વાં જયેયુઃ કપિસત્તમ||37.51||

સ|| કપિસત્તમ અથ ભીમાનિ મહંતિ બલવંતિ ચ રક્ષાંસિ સાંપરાયે કથંચિત્ ત્વં જયેયુઃ||

||Sloka meanings||

કપિસત્તમ - best of Vanaras
અથ ભીમાનિ મહંતિ બલવંતિ ચ રક્ષાંસિ -
fearsome massive powerful Rakshasas
સાંપરાયે કથંચિત્ ત્વં જયેયુઃ -
may somehow win over you in the fight

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! The fearsome massive powerful Rakshasa may somehow win over you in the fight". ||37.51||

||Sloka 37.52||

અથવા યુધ્યમાનસ્ય પતેયં વિમુખસ્ય તે|
પતિતાં ચ ગૃહીત્વા માં નયેયુઃ પાપરાક્ષસાઃ||37.52||

સ|| અથવા યુધ્યમાનસ્ય તે વિમુખસ્ય પતેયું પતિતાં મામ્ ગૃહીત્વા પાપ રાક્ષસાઃ નયેયુઃ||

||Sloka meanings||

અથવા યુધ્યમાનસ્ય -
Or while you are engaged in the fight
તે વિમુખસ્ય પતેયું -
fall down without your knowledge
પતિતાં મામ્ ગૃહીત્વા -
taking me who has fallen down
પાપ રાક્ષસાઃ નયેયુઃ -
wretched Rakshasa take me away

||Sloka summary||

"Or else while you are engaged in the fight when you turn your attention away, I may fall down. Then the wretched Rakshasa may take me away." ||37.52||

||Sloka 37.53||

માં વા હરેયુ સ્ત્વદ્દસ્તાદ્વિશસેયુરથાપિ વા|
અવ્યવસ્થૌ હિ દૃશ્યેતે યુદ્ધે જયાપરાજયૌ||37.53||

સ|| ત્વત્ હસ્તાત્ મામ્ હરેયુઃ અથાપિ વા વિશસેયુઃ | યુદ્ધે જયાપરાજયૌ અવ્યવસ્થૌ દૃશ્યતે હિ||

||Sloka meanings||

ત્વત્ હસ્તાત્ - from your hands
મામ્ હરેયુઃ અથાપિ વા વિશસેયુઃ -
may take me away or cut me to pieces.
યુદ્ધે જયાપરાજયૌ -
success or defeat in a war
અવ્યવસ્થૌ દૃશ્યતે હિ -
is seen as uncertain

||Sloka summary||

"From your hands they may take me away or cut me to pieces. The success or defeat in a war is seen as uncertain." ||37.53||

||Sloka 37.54||

અહં વાપિ વિપદ્યેયં રક્ષોભિ રભિતર્જિતા|
ત્વત્પ્રયત્નો હરિશ્રેષ્ઠ ભવે ન્નિષ્ફલ એવ તુ||37.54||

સ|| હરિશ્રેષ્ઠ રક્ષોભિઃ અભિતર્જિતા અહં વિપદ્યેયં વાપિ ત્વત્પ્રયત્નઃ નિષ્ફલઃ એવ તુ ભવેત્ ||

||Sloka meanings||

હરિશ્રેષ્ઠ રક્ષોભિઃ અભિતર્જિતા -
best of Vanaras very much threatened by Rakshasas
અહં વિપદ્યેયં વાપિ - I may die
ત્વત્પ્રયત્નઃ -
your effort
નિષ્ફલઃ એવ તુ ભવેત્ -
would be a waste too

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! In case I am caught by Rakshasas and intimidated and die, then all your effort would be waste too".||37.54||

||Sloka 37.55||

કામં ત્વ મસિ પર્યાપ્તો નિહંતું સર્વરાક્ષસાન્ |
રાઘવસ્ય યશો હીયેત્ત્વયા શસ્તૈસ્તુ રાક્ષસૈઃ||37.55||

સ|| ત્વં સર્વરક્ષસાન્ નિહંતું પર્યાપ્તઃ અપિ કામં ત્વયા શસ્તૈ રાક્ષસૈઃ રાઘવસ્ય યશઃ હીયેત્ ||

||Sloka meanings||

ત્વં સર્વરક્ષસાન્ -
all the Rakshasas
ત્વં નિહંતું પર્યાપ્તઃ અપિ -
though you may be able to kill
કામં ત્વયા શસ્તૈ રાક્ષસૈઃ -
Rakshasas being killed by you
રાઘવસ્ય યશઃ હીયેત્ -
Rama's fame will be diminished

||Sloka summary||

"You may be able to kill all the Rakshasas. But by that act of your killing Rakshasas Rama's fame will be diminished." ||37.55||

||Sloka 37.56||

અથવાઽઽદાયા રક્ષાંસિ ન્યસેયુ સ્સંવૃતે હિ મામ્|
યત્ર તે નાભિજાનીયુર્હરયો નાપિ રાઘવૌ||37.56||

સ||અથવા રક્ષાંસિ માં આદાય યત્ર તે હરયઃ રાઘવૌ અપિ નાભિજાનીયુઃ સંવૃતે ન્યસેયુઃ ||

||Sloka meanings||

અથવા રક્ષાંસિ માં આદાય -
Or else the Rakshasas having brought me back
યત્ર તે હરયઃ રાઘવૌ અપિ -
where neither you nor the Vanaras
નાભિજાનીયુઃ -
not know
સંવૃતે ન્યસેયુઃ -
hide in a secret place

||Sloka summary||

"Or else the Rakshasas having brought me back will conceal me in a place which neither Raghava nor you will know." ||37.56||

||Sloka 37.57||

અરંભસ્તુ મદર્થો યં તતસ્તવ નિરર્થકઃ|
ત્વયા હિ સહ રામસ્ય મહાનાગમને ગુણઃ||37.57||

સ|| તતઃ મદર્થઃ તવ આરંભસ્તુ નિરર્થકઃ ત્વયા સહ રામસ્ય આગમને મહાન્ ગુણઃ||

||Sloka meanings||

તતઃ મદર્થઃ તવ આરંભસ્તુ નિરર્થકઃ -
so for my sake the effort you started will be a waste
ત્વયા સહ રામસ્ય આગમને -
Rama coming along with you
મહાન્ ગુણઃ - will be of great merit
મહત્તરમૈન ગુણમુલુ કલ પનિ

||Sloka summary||

"So for my sake the effort you started will be a waste. Rama coming along with you will be of great merit." ||37.57||

||Sloka 37.58||

મયિ જીવિત માયત્તં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ|
ભાતૄણાં ચ મહાબાહો તવ રાજ કુલસ્ય ચ||37.58||

સ|| મહાબલે મહાત્મનઃ રામસ્ય ભ્રાત્રૂણાં તવ રાજકુલસ્ય જીવિતં મયિ આયત્તં||

||Sloka meanings||

મહાબલે - o powerful one
મહાત્મનઃ રામસ્ય ભ્રાત્રૂણાં -
of great soul Rama's brothers
તવ રાજકુલસ્ય -
of the king's family too
જીવિતં મયિ આયત્તં -
life will dependent on me

||Sloka summary||

"Oh Powerful one ! The survival of Rama , his brothers, your kings' relatives and yourself is dependent on my survival." ||37.58||

||Sloka 37.59||

તૌ નિરાશૌ મદર્થં તુ શોકસંતાપકર્શિતૌ|
સહ સર્વર્ક્ષહરિભિસ્ત્યક્ષતઃ પ્રાણ સંગ્રહમ્||37.59||

સ|| મદર્થં શોકસંતાપકર્શિતૌ તૌ નિરાશૌ સર્વર્ક્ષ હરિભિઃ પ્રાણસંગ્રહં ત્યક્ષતઃ||

||Sloka meanings||

મદર્થં શોકસંતાપકર્શિતૌ -
both immersed in sorrow for me
નિરાશૌ - with hopes lost
સર્વર્ક્ષ હરિભિઃ -
all the Vanaras too
તૌ પ્રાણસંગ્રહં ત્યક્ષતઃ -
they will give up their lives

||Sloka summary||

"Both of them immersed in sorrow , and with hopes lost , and all the Vanaras too will give up their lives".||37.59||

||Sloka 37.60||

ભર્તૃ ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય રામાદન્યસ્ય વાનર|
ન સ્પૃશામિ શરીરં તુ પુંસો વાનર પુંગવ||37.60||

સ|| વાનરપુંગવ ભર્તુઃ ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય રામાત્ અન્યસ્ય શરીરં તુ ન સ્પ્રુશામિ |

||Sloka meanings||

વાનરપુંગવ - best of Vanaras
ભર્તુઃ ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય -
being devoted to my husband
રામાત્- other than Rama
અન્યસ્ય શરીરં તુ ન સ્પૃશામિ -
cannot touch the body of any other person

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! Devoted to my husband I cannot touch the body of any other person." ||37.60||

||Sloka 37.61||

યદહં ગાત્ર સંસ્પર્શં રાવણસ્ય બલાદ્ગતા|
અનીશા કિં કરિષ્યામિ વિનાથા વિવશા સતી ||37.61||

સ|| અહં બલાત્ રાવણસ્ય ગાત્રસંસ્પર્શં ગતા યત્ અનીશા વિવશા સતી | વિનાથા કિં કરિષ્યામિ ||

||Sloka meanings||

અહં બલાત્ -
I was forcefully (brought)
રાવણસ્ય ગાત્ર સંસ્પર્શં ગતા -
had body contact with Ravana
યત્ અનીશા વિવશા સતી -
as a helpless one, had no control on myself.
વિનાથા કિં કરિષ્યામિ -
without my husband what can I do

||Sloka summary||

"I had body contact with Ravana when I was forcefully brought, as I had no control on myself. Without my husband what can I do." ||37.61||

||Sloka 37.62||

યદિ રામો દશગ્રીવમિહ હત્વા સ બાંધવમ્|
મામિતો ગૃહ્ય ગચ્છેત્તત્તસ્ય સદૃશં ભવેત્||37.62||

સ|| રામઃ સબાંધવં દશગ્રીવં ઇહ હત્વા માં ઇતઃ ગૃહ્ય ગચ્છેત્ યદિ તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્ ||

||Sloka meanings||

રામઃ સબાંધવં દશગ્રીવં ઇહ હત્વા -
If Rama kills Ravana along with all his relations here
માં ઇતઃ ગૃહ્ય ગચ્છેત્ યદિ -
takes me from here and goes
તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્ -
that will be proper for him

||Sloka summary||

"If Rama kills Ravana along with all his relations here and takes me from here that will be proper for him." ||37.62||

Here Sita says, 'તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્'; That is indeed very appropriate for Sita. Why? Hanuma could have made her join Rama in a moment. But as the husband of Sita, Rama killing Ravana and freeing her from her captivity is the honorable way. That is Sita's thought. That may mean increased duration of her captivity. It may result in increased period of separation from Rama. That suffering is minor in Sita's view. Honor of Rama is clearly at a higher pedestal. Surely the added suffering is worth the cause.

||Sloka 37.63||

શ્રુતા હિ દૃષ્ટા શ્ચ મયા પરાક્રમા
મહત્મનસ્તસ્ય રણાવિમર્દિનઃ|
સ દેવગંધર્વભુજંગરાક્ષસા
ભવંતિ રામેણ સમા હિ સંયુગે ||37.63||

સ|| રણાવમર્દિનઃ મહાત્મનઃ તસ્ય પરાક્રમાઃ મયા શ્રુતાઃ દૃષ્ટાશ્ચ સંયુગે| દેવગંધર્વભુજંગરાક્ષસાઃ રામેન સમાઃ ન હિ||

||Sloka meanings||

રણાવમર્દિનઃ મહાત્મનઃ -
the great one who is a crusher of enemies in the war
તસ્ય પરાક્રમાઃ - his valor
મયા શ્રુતાઃ દૃષ્ટાશ્ચ સંયુગે -
heard and seen too in a war
દેવગંધર્વભુજંગરાક્ષસાઃ -
among Devas, Gandharvas, Bhujangas, and Rakshasas.
રામેણ સમાઃ ન હિ - no one equal to Rama

||Sloka summary||

" Have heard and seen the valor of the great one who is a crusher of enemies in the war. There is no one equal to Ram among Devas, Gandharvas, Bhujangas, and Rakshasas. ||37.63||

||Sloka 37.64||

સમીક્ષ્ય તં સંયતિ ચિત્રકાર્મુકમ્
મહાબલં વાસવતુલ્યવિક્રમમ્|
સ લક્ષ્મણં કો વિષહેત રાઘવમ્
હૂતાશનં દીપ્ત મિવાનિલેરિતમ્||37.64||

સ|| ચિત્રકાર્મુકં મહાબલં વાસવતુલ્યવિક્રમં સલક્ષ્મણં અનિલેરિતં દીપ્તં હુતાસનં ઇવ તં રાઘવં સંયતિ સમીક્ષ્ય કઃ વિષહેતઃ||

||Sloka meanings||

ચિત્રકાર્મુકં -
wielder of powerful bow,
વાસવતુલ્યવિક્રમં -
equal to Vasava in strength
મહાબલં -
endowed with great strength
સ લક્ષ્મણં -
along with Lakshmana
અનિલેરિતં દીપ્તં હુતાસનં ઇવ -
like a blazing fire whipped by wind
તં રાઘવં સંયતિ સમીક્ષ્ય કઃ વિષહેતઃ -
facing him in the battle who can stand

||Sloka summary||

"The wielder of powerful bow, endowed with great strength, is equal to Vasava in strength. He is like a blazing fire whipped by wind. Who can withstand the power of Rama along with Lakshmana."? ||37.64||

||Sloka 37.65||

સ લક્ષ્મણં રાઘવ માજિમર્દનમ્
દિશાગજં મત્તમિવ વ્યવસ્થિતમ્|
સ હેત કો વાનરમુખ્ય સંયુગે
યુગાંત સૂર્યપ્રતિમં શરાર્ચિષમ્||37.65||

સ||વાનરમુખ્ય સલક્ષ્મણં આજિમર્દનં મત્તં દિશગજં ઇવ વ્યવસ્થિતં શરાર્ચિષં યુગાંતસૂર્યપ્રતિમં રાઘવં સંયુગે કઃ સહેત્ ||

||Sloka meanings||

વાનરમુખ્ય - o chief of Vanaras
સ લક્ષ્મણં આજિમર્દનં -
crusher of enemies along with Lakshmana
મત્તં દિશગજં ઇવ વ્યવસ્થિતં -
like the intoxicated elephant supporting the quarters
શરાર્ચિષં યુગાંત સૂર્યપ્રતિમં -
rays of arrows resembling the rays of the Sun at the time of deluge
રાઘવં સંયુગે કઃ સહેત્ -
who can withstand that Rama in the battle?

||Sloka summary||

"Oh Chief of Vanaras ! Who can withstand Rama along with Lakshmana, who are steady like the intoxicated elephants supporting the quarters , whose rays of arrows resemble the rays of the Sun at the time of deluge"? ||37.65||

||Sloka 37.66||

સ મે હરિશ્રેષ્ઠ સ લક્ષ્મણં પતિં
સયૂધપં ક્ષિપ્ર મિહોપપાદય|
ચિરાય રામં પ્રતિ શોકકર્શિતામ્
કુરુષ્વ માં વાનરમુખ્ય હર્ષિતાં||37.66||

સ|| હરિશ્રેષ્ઠ સઃ સલક્ષ્મણં સયૂથપં પતિં ક્ષિપ્રં ઇહ ઉપપાદય | વાનરમુખ્ય રામં પ્રતિ ચિરાય શોકકર્શિતાં માં હર્ષિતાં કુરુષ્વ||

||Sloka meanings||

હરિશ્રેષ્ઠ - o best of Vanaras
સઃ સલક્ષ્મણં સયૂથપં પતિં -
along with Lakshmana and the army of Vanaras
ક્ષિપ્રં ઇહ ઉપપાદય -
bring him here quickly
વાનરમુખ્ય - O chief of Vanaras
રામં પ્રતિ ચિરાય શોકકર્શિતાં માં -
me who is immersed in sorrow thinking of Rama
હર્ષિતાં કુરુષ્વ -
make me happy

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras, Bring him along with Lakshmana and the army of Vanaras here quickly. Oh Chief of Vanaras delight make me who is immersed in sorrow thinking of Rama". ||37.61||

Ramayana is also known as a "સીતાયાઃ ચરિતં મહત્". Themes in this Sarga Indeed, makes the case for Ramayana as "સીતાયાઃ ચરિતં મહત્". The age-old tradition of wives standing up for their husband's honor, probably has its roots in Sita's devotion to Rama. In that traditional mold wives keep doing many things for their husbands ; 'તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્' is a thought of many wives over the ages. The husbands too should think on the same lines 'તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્'.

With the same thought Sita tells Hanuma. "Oh, best of Vanaras, Bring him along with Lakshmana, and the army of Vanaras here quickly. Oh, Chief of Vanaras make me happy"

That is how Sita conveys her wish to Hanuma.

In this context Ramayana Tilaka says, "ચિરકાલં શોકકર્શિતાં (માં) રામસ્ય અત્ર આગમને હર્ષિતાંકુરુષ્વ| સમૂલ સકલ નાશનેતિ ભાવઃ|"."I am suffering with sorrow for long time.
make me happy with Rama coming here" It means that Sita wants the destruction of the Rakshasas, who are the cause of her sorrow?

Govindaraja in his commentary also refers to Sita 's wish. " કુરુષ્વમાં વાનર વીર હર્ષિતામ્","make me happy etc. by bringing Rama and Lakshman here".
He says in his commentary ||અનયા ભક્ત્યા ઉપાયાન્તરં સ્વરૂપવિરુદ્ધં ભગવત્પ્રાપ્તૌ સ એવોપાય ઇતિ દર્શિતઃ|| "offered a not so legitimate means of obtaining the 'Darshan 'of Bhagavan, Sita stuck to the proper way of realizing Bhagavan"; Realization by any means is not the mantra. The process shall always be appropriate. This touches on the age-old issue of means and ends. "Ends by any means is not OK. Means are as important as the ends or goals"

Thus, ends the thirty seventh Sarga of Sundarakanda in Shrimad Valmiki Ramayana

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે સપ્તત્રિંશસ્સર્ગઃ ||

Thus ends the thirty-seventh Sarga of Sundarakanda in Shrimad Valmiki Ramayanam.

||om tat sat||